ad

Numer Bieżący Wydanie 4(88)/2019

Na terenie Cytadeli Warszawskiej powstaje nowa siedziba Muzeum Wojska Polskiego. Dobiega końca budowa Pawilonu Południowego. W przyszłości naprzeciwko niego stanie Pawilon Północny. Pomiędzy nimi rozciągnie się reprezentacyjny plac Gwardii. Będzie też zadaszona ekspozycja zewnętrzna, wystawa plenerowa, teren zabaw dla dzieci, park. Kompozycję przestrzenną uzupełnia, będące też w trakcie budowy, ogromne Muzeum Historii Polski.Dane napływające w ostatnim czasie z krajowej gospodarki nie pozostawiają wątpliwości, że do Polski dociera w końcu zapowiadane od dłuższego czasu spowolnienie gospodarcze. W ostatnich miesiącach wyraźnie słabiej kształtuje się zarówno tempo wzrostu w przemyśle, jak i w budownictwie. Wolniej rośnie również sprzedaż detaliczna, a sytuacja na rynku pracy nie poprawia się już znacząco, choć pozostaje stabilna. Mające obecnie miejsce spowolnienie aktywności gospodarczej to przede wszystkim efekt tego, co dzieje się za granicą, a więc spowolnienia wzrostu w Europie, a przede wszystkim słabej koniunktury w gospodarce niemieckiej.W 2018 r. wartość rynku budowlanego po raz pierwszy w historii przekroczyła, i to znacznie, poziom 200 mld zł. Wynik 226 mld zł to wzrost w ujęciu rocznym realnie o ok. 12%. Mimo nasilających się obecnie problemów firm budowlanych występujących głównie po stronie podażowej rynku, perspektywy dla budownictwa na najbliższe lata są pozytywne i długofalowy trend wzrostowy pozostaje niezagrożony – analiza Szymona Jungiewicza.

Wydanie 2(58)/2012

Spis treści

Str.TytułAutorPDF
5Od wydawcyJan Dejapdf
Ani się nie obejrzeliśmy, a już lądujemy w środku drugiego kwartału. Za trzydzieści kilka dni najważniejsza sportowa impreza w historii Polski – piłkarskie EURO 2012. Politycznie gorąco, gospodarczo wciąż nieźle, ale problemów do rozwiązania nie ubywa. Europa z uznaniem patrzy na to, jak Polska radzi sobie z problemami w trudnych  kryzysowych latach; polski entuzjazm, kreatywność i w końcu jakiś dość powszechny optymizm to atuty, które są zauważane zdecydowanie częściej na zewnątrz Polski niż w naszych wewnętrznych sporach.
W tym złożonym systemie zależności społeczno-gospodarczo-politycznych każdy element ma swoją wagę i zasługuje na pogłębioną analizę. Ze zrozumiałych względów – w końcu jesteśmy pismem działającym przede wszystkim w obszarze zagadnień gospodarczych – my skupiamy się na choćby przyczynkowej ocenie rzeczywistości gospodarczej. Istotne jest przecież to, czy będziemy odnotowywać systematyczne kilkuprocentowe wzrosty PKB, czy też gospodarka znajdzie się w fazie stagnacji lub, nie daj Boże, w recesji. Na szczęście, analitycy są dość zgodni w ocenach poziomu wzrostu PKB w 2012 roku – trzyprocentowy wzrost wydaje się bardzo prawdopodobny.
Ale w biznesie rok, i to niecały, nie jest żadną perspektywą. Wszyscy zadają sobie pytanie o rok 2013 i lata kolejne. Co będzie, gdy wyhamują inwestycje związane z EURO, co nas czeka w kolejnej perspektywie finansowej 2014-2020? Perspektywy wydają się być dość optymistyczne – według analityków jest szansa na utrzymanie około 3-procentowego wzrostu w 2013 i kontynuację trendu wzrostowego w latach następnych.
Jeśli chodzi o rynek cementowy, to pierwszy kwartał roku, jak oczekiwano, pomimo bardzo mroźnego lutego, zakończyliśmy jedynie minimalnym 4,5-procentowym spadkiem w stosunku do bardzo dobrego wyniku w porównywalnym okresie roku 2011. Tak jak pisałem trzy miesiące temu, w roku 2012 spodziewamy się sprzedaży cementu na poziomie tylko nieznacznie niższym od rekordowego roku ubiegłego. Musimy pamiętać, że wyjątkowo sprzyjająca pogodowo końcówka roku 2011 spowodowała, że część popytu roku 2012 została „skonsumowana” jeszcze w roku 2011, co dało świetny wynik 18,7 mln ton.
Analizując w dalszym ciągu ogromne potrzeby infrastrukturalne i mieszkaniowe Polski, trzeba stwierdzić, że zasadne jest oczekiwanie dobrej koniunktury na rynku budowlanym. Oczywiście, dużo będzie zależało od tego, na jakie środki finansowe będziemy mogli liczyć w perspektywie 2014-2020. Jeśli rzeczywiście będzie to poziom wsparcia z budżetu europejskiego zbliżony do zapowiadanych 80 mld euro, to są spore szanse na urzeczywistnienie się optymistycznego scenariusza w naszym budownictwie. Niestety, pod uwagę należy brać również wariant bardziej pesymistyczny. Jest on związany z zagrożeniami wynikającymi choćby z sygnalizowanego pogarszania się kondycji finansowej nawet największych firm z sektora budowlanego.
Ze zmienioną szatą graficzną kwartalnik BTA pojawia się w Państwa rękach po raz drugi. Mamy nadzieję, że dobrze odbieracie ten „lifting”. Jak z pewnością Państwo zauważyli, konsekwentnie zachowujemy wypracowany i sprawdzony układ zawartości pisma. Gospodarka, budownictwo betonowe, architektura, drogi betonowe, technologia betonu to niezmiennie nasze główne działy. W bieżącym numerze, tradycyjnie już, choćby ze względu na doroczne majowe Targi Autostrada – Polska w Kielcach, dużo miejsca poświęcamy budownictwu drogowemu. Spośród kilku proponowanych tekstów szczególnie zachęcam do przeczytania wywiadu z zastępcą dyrektora GDDKiA dr. Tomaszem Rudnickim. Zapewniam – dużo konkretów, wyjaśnienie zasad mających gwarantować jakość na budowanych polskich autostradach i drogach ekspresowych, bez parcia do składania deklaracji, czy odcinek C na trasie
A2 Konotopa – Stryków będzie przejezdny przed 8 czerwca 2012 roku.
Zachęcam też do przeczytania zapisu rozmowy z wiceministrem transportu Andrzejem Masselem odpowiedzialnym za polski sektor kolejowy. Rzadko dotąd pisaliśmy o tym zaniedbanym obszarze naszego transportu i dobrze odbieramy kompetentne i budzące nadzieję zapowiedzi zmian.
W architekturze prezentacja kolejnych polskich gwiazd. Jak zwykle bardzo interesująco – Paweł Pięciak rozmawia z Andrzejem Bulandą i Włodzimierzem Muchą, laureatami konkursu „Polski Cement w Architekturze”.
W technologii tym razem superciekawostka – jak zachowuje się beton w temperaturach rzędu -190˚C. Tak, między innymi takie wymagania musi spełniać nasz materiał, pracując w ścianach zbiorników gazoportu w Świnoujściu. Warto też zapoznać się ze zmianami w europejskiej normie cementowej, o czym bardzo kompetentnie pisze prof. Zbigniew Giergiczny.
Nie zaskoczę chyba nikogo, że już odliczamy czas do październikowych Dni Betonu. Cieszy nas duża ilość zgłoszonych referatów, wsparcie bardzo licznej grupy partnerów i wystawców oraz ciągle rosnąca liczba zgłoszonych uczestników. I z tym optymistycznym akcentem zapraszam wszystkich do, mam nadzieję, zajmującej lektury
7Jakość dróg uległa poprawie i na to mamy dowodyJan Deja i Zbigniew Pilchpdf
Nigdy w Europie nie budowano dróg w takim tempie, jak teraz w Polsce. Mamy potwierdzenie od administracji niemieckiej, że w czasie największego boomu Niemcy budowali do 500 km dróg rocznie. W Polsce jest w budowie trzy razy więcej – mówi Tomasz Rudnicki, zastępca dyrektora generalnego Dróg Krajowych i Autostrad.
8Rok 2012 - gdzie jesteśmyMarcin Peterlikpdf
Dzisiaj trudno jednoznacznie ocenić, na ile związane z przygotowaniami do EURO nadzieje i oczekiwania się spełniły. Z pewnością nie udało się zrobić wszystkiego, co było zapowiadane – szczególnie widoczne są spektakularne opóźnienia w budowie kluczowych odcinków autostrad. Ale nie jest też tak, jak przekonują malkontenci, że przygotowania są kompletną klapą i nic dobrego naszej gospodarce nie przyniosły. Prawda jak zwykle leży gdzieś po środku.
10Prognozy dla firm budowlanych - Z dróg do elektrowni (i na tory)Szymon Jungiewiczpdf
O ile w ostatnich latach największym segmentem polskiego rynku budowlanego były kontrakty o wielkiej skali na budowę dróg, to w nadchodzących latach kluczowe znaczenie dla branży budowlanej, a szczególnie firm specjalizujących się w pracach inżynieryjnych, będą miały zlecenia branży energetycznej na realizację nowych bloków w elektrowniach. Spodziewać się można także wzrostu aktywności w budownictwie kolejowym.
14Metoda drobnych krokówDawid Hajokpdf
Do tradycyjnych, dużych projektów infrastrukturalnych, których realizacja przebiega najtrudniej – ze względu na złożone procedury wdrożeniowe – dokładamy szereg działań uzupełniających, które znacząco przyczynią się również do poprawy bezpieczeństwa – rozmowa z Andrzejem Masselem, podsekretarzem stanu ds. kolejnictwa w Ministerstwie Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.
18Kryzys przyłożył rękęAdrian Furgalskipdf
– Nasze finanse publiczne dotknął kryzys, co skończyło się unieważnieniem w 2010 roku ponad 40 przetargów na budowę infrastruktury drogowej, doszło także do rozregulowania rynku zamówień publicznych, a w konsekwencji do problemów firm wykonawczych z wywiązywaniem się z kontraktów – mówi Adrian Furgalski, dyrektor w Zespole Doradców Gospodarczych „TOR”.
18Drogi nie tylko na EUROPiotr Piestrzyńskipdf
– Jeżeli chodzi o stan sieci dróg w Polsce, to uległ poprawie w pewnym stopniu, zwłaszcza w przypadku dróg krajowych. Ale to nie upoważnia nas do zadowolenia – mówi Wojciech Malusi, prezes Ogólnopolskiej Izby Gospodarczej Drogownictwa. – Generalnie stan infrastruktury drogowej w Polsce oceniam jako wysoce niezadowalający.
19Mistrzostwa przeminą - potrzeba kontynuacji rozpoczętych działańKonrad Jaskółapdf
– Trzeba mieć na uwadze, że mistrzostwa szybko przeminą, a oczekiwana od dziesięcioleci nowoczesna infrastruktura drogowa i kolejowa, tak potrzebna dla dalszego rozwoju i sprawnego funkcjonowania kraju, będzie nadal budowana dla dobra nas i kolejnych pokoleń. Dlatego niezbędna jest wola wszystkich zaangażowanych osób, instytucji i firm, aby kontynuować rozpoczęte działania – mówi Konrad Jaskóła, prezes zarządu Polimex – Mostostal SA.
19Czy powstanie Samorządowy Fudusz DrogowyPiotr Piestrzyńskipdf
Projekt stworzenia Samorządowego Funduszu Drogowego przygotował Związek Powiatów Polskich. Rozwiązanie zaprezentowane zostało po raz pierwszy 12 i 13 kwietnia 2012 r. w Ossie koło Rawy Mazowieckiej, gdzie obradowało XV Zgromadzenie Ogólne  Związku Powiatów Polskich.
20Jeszcze budynek czy już kompozycja przestrzennaPaweł Pięciakpdf
Czy warto zbudować rzecz, której prawie nie widać, bo w siedmiu ósmych została schowana pod ziemią? Tak. Zwłaszcza gdy obiekt
zdobywa główną równorzędną nagrodę w XV edycji konkursu Polski Cement w Architekturze. Mowa o nowym budynku  administracyjno-biurowym Kancelarii Sejmu RP.
22Płyta szalunkowa MFP - młodsza siostra płyty budowlanej MFPredpdf
Ostatnie lata dla Grupy Pfleiderer Grajewo SA były przełomowe. Firma, niegdyś kojarzona tylko z płytami wiórowymi, znakomicie
odnalazła się na rynku meblarskim i aranżacji wnętrz. W przezwyciężeniu kryzysu po 2008 roku pomógł też sukces rynkowy nowej płyty budowlanej MFP i wprowadzenie do sprzedaży płyty szalunkowej MFP. 20 marca 2011 na konferencji prasowej w Warszawie prezes zarządu Wojciech Gątkiewicz określił otwarcie się na rynek budowlany jako „stanięcie wreszcie na dwóch, a nie na jednej nodze”.
24Z prochu spopielonego domuPaweł Pięciakpdf
Centrum Chopinowskie przy ulicy Tamka w Warszawie to budynek zaprojektowany przez znanego z sympatii dla betonu Bolesława Stelmacha. Tak jak w niektórych realizacjach tego architekta, tak i tu dążenie do wyrafinowanej formy przy użyciu jak najmniejszej ilości środków zderzyło się z potężnymi kłopotami wykonawczymi, które koniec końców udało się opanować, a w niektórych  miejscach przekuć w wartość. Budynek ten otrzymał wyróżnienie w XIV edycji konkursu Polski Cement w Architekturze.
26Między architekturą a technologiąPaweł Pięciakpdf
Są uważani za tych, którzy rozumieją przestrzeń miasta i zależności w nim panujące. Projektują głównie w Warszawie, ale ich  najbardziej znany budynek – BRE Bank – powstał w Bydgoszczy. W zeszłym roku obchodzili dwudziestolecie wspólnie prowadzonej pracowni. O architekturze i budowaniu mówią Andrzej Bulanda i Włodzimierz Mucha.
32Gaudi i jego barcelońskie majstersztyki - cz. 3Zdzisław B. Kohutekpdf
W poprzednich zeszytach BTA (nr 4/2011 i 1/2012) wydrukowano dwie część tego obszernego artykułu. Ukazano tam najbardziej
znane dokonania Gaudíego w okresie od ukończenia studiów po początek XX w., które dokumentują w dużym skrócie rozwój jego
myśli twórczej (I) oraz opisują kamienicę La Pedrera. Część trzecia poświęcona jest ostatniemu dziełu mistrza – bazylice Sagrada
Familia, wybitnemu świadectwu jego geniuszu.
38Betonowa S8 będzie gotowa jesieniąPiotr Piestrzyńskipdf
Prace przy budowie 84 km betonowej drogi S8 zakończą się we wrześniu 2012 r. Kierowcy mogą już jeździć jezdnią wschodnią. I w listach do redakcji narzekają na nierówności drogi. – Tych nierówności nie jest wiele, ale są. Będziemy je szacować i podejmiemy decyzje – zapowiada Ireneusz Mikulicki, zastępca dyrektora ds. technicznych GDDKiA Oddział w Łodzi. Pisząc cokolwiek o remoncie „gierkówki”, nie sposób pominąć ekstremalne warunki, w których ta inwestycja jest realizowana. A z oceną całej drogi warto zaczekać kilka miesięcy, do jej oddania do użytku.
40Betonowania mostu w zapachach piernikaPiotr Piestrzyńskipdf
Budowa mostu w Toruniu, najbardziej wyczekiwana inwestycja od kilkudziesięciu lat, osiągnęła w marcu 2012 roku półmetek. – Ze względu na rozpiętość najdłuższego przęsła – 270 m – nasz most będzie trzecim w Polsce po moście Solidarności w Płocku, i planowanym moście Krasińskiego w Warszawie – mówi Barbara Tyrankiewicz, kierownik Biura Realizacji Projektu Mostowego. Most
budowany w Toruniu to także jedyny znany mi obiekt na świecie, przy którym podczas betonowania roztacza się zapach… pierników
produkowanych w sąsiednich zakładach „Kopernika”.
44Stacja Wrocław-StadionDawid Hajokpdf
Zintegrowany węzeł przesiadkowy to element mocarnego założenia urbanistycznego zrealizowanego w związku z przygotowaniami
do Euro 2012. Betonowy obiekt, który miała cechować przede wszystkim funkcjonalność, dzięki swojej ekspresyjnej formie stał się nowym symbolem miejsca.
48Wysoka jakość - to się opłacaKarolina Rułkapdf
Gdzie tylko mogę, staram się podkreślać, że dbanie o wysoką jakość tego, co budujemy, jest naszym wspólnym obowiązkiem. Poziom naszego życia zależy także od stanu naszego budownictwa. Gdy ciągle będziemy musieli naprawiać coś, co zostało wadliwie
wykonane, na pewno nie dogonimy „starej” Unii – rozmowa z dr. Leszkiem Wysockim z Zakładu Inżynierii Miejskiej Politechniki Wrocławskiej.
52ADD czyli autonomiczny dom dostepnyDawid Hajokpdf
Czy możliwe jest wybudowanie domu, który nie będzie potrzebował energii z zewnątrz? Ba! Domu, który sam będzie ją dostarczał?
Autorzy Autonomicznego Domu Dostępnego udowodnili, że tak.
55Sposoby i rodzaje zabezpieczenia nawierzchni betonowychArnold Tomalapdf
Coraz wyższe wymagania klientów dotyczące galanterii betonowej, rosnąca konkurencja na rynku, również ze strony producentów kamienia naturalnego, wreszcie chęć nadania betonowi nowych właściwości, takich jak zabezpieczenie przed plamami, zmuszają
producentów do poszukiwania alternatyw w dziedzinie impregnacji (lub „coatingu”) betonu.
56Podkłady strunobetonowe z przenaczeniem na kolejeKatarzyna Chęcińskapdf
W krajach wschodnich (Indie) produkuje się blisko 190 tysięcy podkładów strunobetonowych miesięcznie, w Polsce jest to ok.
160 tysięcy, z przeznaczeniem na rynek krajowy i zagraniczny. Strunobetonowe podkłady to kolejna grupa prefabrykatów, która,
wpasowując się w system zmechanizowanych robót budowlanych, przyczynia się do przyspieszenia procesów realizacyjnych, przy
zachowaniu wysokich parametrów technicznych betonu.
60Gazoport w Świnoujściu - betonowe zbiorniki na ciekły gazPiotr Górak, Artur Łagoszpdf
Prognozowany przez ekspertów ciągły wzrost zapotrzebowania na surowiec energetyczny, jakim jest gaz, oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju poprzez uniezależnienie się od monopolu jednego dostawcy przyczyniły się do tego, że 19 sierpnia 2008 r. Rada Ministrów RP podjęła uchwałę, w której budowa gazoportu w Świnoujściu uznana została za inwestycję strategiczną dla interesu naszego kraju, zgodną z planami dywersyfikacji źródeł i dróg dostaw gazu ziemnego oraz zagwarantowania bezpieczeństwa energetycznego Polski.
66Norma PN-EN 197-1:2012 "Cement cz. 1"Zbigniew Giergiczny, Stanisław Płocicapdf
Nowa wersja normy EN 197-1:2011 została przygotowana (przyjęta) przez Komitet Techniczny CEN/TC 51. Zastępuje ona  poprzednie wersje europejskiej normy cementowej EN 197-1:2000 i EN 197-4:2004. W styczniu br. przyjęła ona status normy krajowej (PN-EN 197-1:2012) i jest dostępna w języku oryginału. Normy sprzeczne z zapisami normy PN-EN 197-1:2012 powinny zostać wycofane najpóźniej do końca czerwca 2013 r.
Do czasu gdy nowa edycja normy EN 197-1:2011 uzyska status normy zharmonizowanej z CPD, co nastąpi po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (OJ), ocenę zgodności cementu w celu oznakowania CE należy prowadzić w odniesieniu do dotychczasowych norm zharmonizowanych (opublikowanych w OJ, C nr 246 z 24-08-2011). Gdy zharmonizowane normy zostaną
zastąpione nową edycją, w celu umieszczenia oznakowania CE do końca okresu przejściowego można stosować jedną z obu edycji norm.
70Nadchodzi rewolucja w zakresie domieszek do betonuDawid Hajokpdf
Zużycie betonu na naszej planecie, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, ustępuje jedynie... wodzie. Nie ma innego materiału budowlanego, tak powszechnie stosowanego, który oferowałby tak korzystną relację właściwości do trwałości i kosztów, jak beton – rozmowa z Jackiem Błońskim, dyrektorem zarządzającym Chryso Polska.
72Wartościowy certyfikatPiotr Piestrzyńskipdf
– Warto o ten certyfikat się starać. Dzisiejsi liderzy dostarczali beton na drogi, na stadiony i wiele innych prestiżowych inwestycji
– mówił prof. Jan Małolepszy, podsumowując IX edycję Kampanii „Dobry Beton”. 22 marca 2012 r. w Centrum Olimpijskim w Warszawie po raz kolejny zebrało się kilkaset osób zaproszonych przez organizatora kampanii – Stowarzyszenie Producentów Betonu Towarowego w Polsce.
73Odszedł wspaniały człowiek i zasłużony dla przemysłu cementowego naukowiec - profesor Stanisław PeukertRedakcjapdf
Dr hab. inż. Stanisław Peukert, prof. ICiMB – urodził się 15 VI 1932 r. w Szczakowej. Jego droga zawodowa od początku była związana z przemysłem cementowym. W roku 1953 ukończył Liceum Przemysłu Cementowego w Sosnowcu, a cztery lata później uzyskał dyplom magistra inżyniera na Wydziale Ceramicznym AGH. Po studiach rozpoczął pracę w Instytucie Mineralnych Materiałów Budowlanych, przechodząc kolejne stopnie kariery zawodowej – od asystenta poprzez stanowiska kierownika Zakładu Utylizacji Odpadów Przemysłowych i kierownika Zespołu Zakładów: Cementu, Badań Fizyko-Chemicznych, Badań Kontrolnych i Normalizacji, aż do szefa Oddziału IMMB w Krakowie, którym został mianowany w roku 1980. Przechodząc kolejne stopnie kariery naukowej, uzyskał w roku 1993 tytuł profesora nadzwyczajnego. Jego dorobek naukowy to około 200 opracowań naukowo-badawczych i technicznych oraz około 170 publikacji krajowych i zagranicznych. Jest współautorem 8 patentów i laureatem zespołowej nagrody ministra ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa „Lider Ekologii Polskiej 1998 r.” Jest także autorem opracowania monograficznego „Cementy specjalne – podstawy kształtowania ich własności” oraz książki „Cementy powszechnego użytku i specjalne”. Prywatnie był wspaniałym, ciepłym, pełnym humoru i życzliwości człowiekiem. Znany był również ze swych niezwykłych zdolności wokalnych, które często prezentował podczas spotkań towarzyskich, racząc wszystkich rewelacyjnym wykonaniem arii operowych. Czas dzielił między Krakowem a Iwoniczem-Zdrojem, gdzie od ponad trzydziestu lat najchętniej spędzał urlopy.
74Zakłady magnezytowe ROPCZYCE SA dla przemysłu cementowegoJacek Piątek, Małgorzata Szymaszek, Jerzy Piechpdf
Przemysł cementowy jest jednym z ważniejszych konsumentów materiałów ogniotrwałych. Różne metody produkcji klinkieru cementowego, zmiany w technologii jego wytwarzania, mające na celu intensyfikację przebiegu procesu oraz zwiększenie wydajności, a także coraz powszechniejsze wykorzystywanie instalacji pieców obrotowych do utylizacji surowców i paliw alternatywnych, pociągające za sobą zaostrzenie warunków pracy ich wyłożeń, stawiają stosowanym w nich materiałom  ogniotrwałym coraz wyższe i zróżnicowane wymagania jakościowe. Dotyczy to zwłaszcza wysokotemperaturowych stref pieców, w których wyłożenie zużywa się najszybciej, powodując, że na strefy te przypada 70÷80% wszystkich napraw wyłożenia. We współcześnie pracujących piecach obrotowych na wyłożenie tych stref stosowane są głównie zasadowe wyroby ogniotrwałe, jedyne, które tym warunkom mogą sprostać.
78Największy młyn kulowy w Europie pracuje w Cementowni GórażdżeMDpdf
Największy w Europie młyn kulowy do przemiału cementu uruchomiono pod koniec marca 2012 roku w Cementowni Górażdże. Dzięki niemu moce produkcyjne firmy wzrosły o 25 proc., zwiększył się asortyment produkowanych cementów, a cementownia stała się największą w Europie.