ad

Numer Bieżący Wydanie 4(88)/2019

Na terenie Cytadeli Warszawskiej powstaje nowa siedziba Muzeum Wojska Polskiego. Dobiega końca budowa Pawilonu Południowego. W przyszłości naprzeciwko niego stanie Pawilon Północny. Pomiędzy nimi rozciągnie się reprezentacyjny plac Gwardii. Będzie też zadaszona ekspozycja zewnętrzna, wystawa plenerowa, teren zabaw dla dzieci, park. Kompozycję przestrzenną uzupełnia, będące też w trakcie budowy, ogromne Muzeum Historii Polski.Dane napływające w ostatnim czasie z krajowej gospodarki nie pozostawiają wątpliwości, że do Polski dociera w końcu zapowiadane od dłuższego czasu spowolnienie gospodarcze. W ostatnich miesiącach wyraźnie słabiej kształtuje się zarówno tempo wzrostu w przemyśle, jak i w budownictwie. Wolniej rośnie również sprzedaż detaliczna, a sytuacja na rynku pracy nie poprawia się już znacząco, choć pozostaje stabilna. Mające obecnie miejsce spowolnienie aktywności gospodarczej to przede wszystkim efekt tego, co dzieje się za granicą, a więc spowolnienia wzrostu w Europie, a przede wszystkim słabej koniunktury w gospodarce niemieckiej.W 2018 r. wartość rynku budowlanego po raz pierwszy w historii przekroczyła, i to znacznie, poziom 200 mld zł. Wynik 226 mld zł to wzrost w ujęciu rocznym realnie o ok. 12%. Mimo nasilających się obecnie problemów firm budowlanych występujących głównie po stronie podażowej rynku, perspektywy dla budownictwa na najbliższe lata są pozytywne i długofalowy trend wzrostowy pozostaje niezagrożony – analiza Szymona Jungiewicza.

Wydanie 2(46)/2009

issue-cover
Trzeba naprawdę dużej siły wewnętrznej, aby dzielnie znosić prawie codzienne ?ataki? pierwszych stron gazet i wszelkich serwisów informacyjnych. ?Kryzys?, ?recesja?, ?spadek PKB?, ?wzrost bezrobocia? i wiele podobnych określeń atakuje nas z każdej strony. Prognozy różnych instytucji bankowych i analitycznych wahają się w bardzo szerokim zakresie. Nawet tak szacowna organizacja, jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy jeszcze jesienią szacowała nasz wzrost PKB w roku 2009 na poziomie 3 procent, a dzisiaj mówi o 0,7-procentowym spadku. Na szczęście, korzystniejsze dla nas prognozy zdecydowanie przeważają. Trudno miarodajnie ocenić, co jest grą, taktyką, a co rzetelną analizą. Nie ma chyba dzisiaj nikogo, kto mógłby precyzyjnie określić skalę problemów, które jeszcze przed nami, i tempo wychodzenia z nich. 

Spis treści

Str.TytułAutorPDF
5Od WydawcyJan Dejapdf
Trzeba naprawdę dużej siły wewnętrznej, aby dzielnie znosić prawie codzienne ?ataki? pierwszych stron gazet i wszelkich serwisów informacyjnych. ?Kryzys?, ?recesja?, ?spadek PKB?, ?wzrost bezrobocia? i wiele podobnych określeń atakuje nas z każdej strony. Prognozy różnych instytucji bankowych i analitycznych wahają się w bardzo szerokim zakresie. Nawet tak szacowna organizacja, jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy jeszcze jesienią szacowała nasz wzrost PKB w roku 2009 na poziomie 3 procent, a dzisiaj mówi o 0,7-procentowym spadku. Na szczęście, korzystniejsze dla nas prognozy zdecydowanie przeważają. Trudno miarodajnie ocenić, co jest grą, taktyką, a co rzetelną analizą. Nie ma chyba dzisiaj nikogo, kto mógłby precyzyjnie określić skalę problemów, które jeszcze przed nami, i tempo wychodzenia z nich.
Niebagatelną rolę zaczyna odgrywać również psychologia. Wiadomo, że człowiek bombardowany seriami ?czarnych? prognoz i zapowiedzi zaczyna zmieniać swoje działania ? staje się ostrożniejszy, często pasywny, choć wcale jeszcze nie odczuł nawet najmniejszych skutków kryzysu. To jest również jedno z tych trudno mierzalnych niebezpieczeństw, przed którymi stajemy. Patrząc z perspektywy Polski, możemy pocieszać się faktem, że niezależnie od źródła analiz i prognoz nasza sytuacja oceniana jest znacznie lepiej niż właściwie wszystkich innych gospodarek europejskich. Znaczące środki europejskie, potężne programy infrastrukturalne, które musimy realizować, mogą i powinny stać się kołem zamachowym dla całej naszej gospodarki. Pojawiające się od czasu do czasu nieśmiałe sygnały pozytywne z rynku amerykańskiego, głosy londyńskiego szczytu G-20 zdają się być elementem nadziei na to, że kryzys może być krótszy i płytszy niż wieszczą to zdeklarowani defetyści. Wszyscy chyba chcielibyśmy takiego jaśniejszego scenariusza. Jeśli chodzi o Polskę, to należy powiedzieć, że z pewnym zaskoczeniem przyjęto dość dobre wyniki marca. 1,5-procentowy wzrost produkcji budowlano-montażowej, licząc rok do roku, jest miłą niespodzianką. Branża cementowa sprzedała w tym czasie 92% bardzo dobrej sprzedaży z marca 2008 roku. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową szacuje wprawdzie, że konsumpcja cementu w roku 2009 spadnie o ok. 1 mln ton, ale wydaje się, że wobec skali czekających nas zadań infrastrukturalnych wcale nie jest to przesądzone. Bazując na wieloletnim doświadczeniu, możemy śmiało powiedzieć, że dopiero obserwacja rozwoju rynku cementowego w maju, czerwcu pozwala na formułowanie precyzyjnych wniosków odnośnie całego roku. Bez wątpienia, pozytywne scenariusze dla rynku cementowego oparte są o plany rozwojowe infrastruktury transportowej. Wszyscy są zgodni co do tego, że takich środków finansowych na drogi nie mieliśmy jeszcze nigdy w historii i nawet w pesymistycznych wariantach rozwoju sytuacji mamy szansę na wydanie ok. 20 mld złotych na drogi i około 4 mld złotych na rozwój sieci kolejowych. To praktycznie o 50 procent więcej niż w dobrym roku 2008. Jestem przekonany, że ożywione dyskusje na te tematy będą dominować podczas kolejnych Targów Autostrada Polska w Kielcach. Tradycyjnie będziemy tam ze swoim stoiskiem i wszystkich zainteresowanych serdecznie na nie zapraszamy. Konsekwentnie będziemy informować o zaletach nawierzchni z betonu cementowego, które coraz częściej pojawiają się na naszych autostradach, a także drogach lokalnych. Jak zawsze, mocno podkreślamy, że beton na naszych autostradach to nie jest ?być albo nie być? dla branży cementowej. W naszych działaniach kierujemy się dążeniem do zbudowania w Polsce sieci autostrad trwałych, tanich w eksploatacji i bezpiecznych dla użytkowników. W naszym kwartalniku znajdą Państwo jak zwykle porcję świetnej światowej i polskiej architektury. Z pewnością zaciekawią Was teksty technologiczne, a jeden z nich, dotyczący problematyki ?rodziny betonów?, powinien wzbudzić zainteresowanie każdego, kto na poważnie zajmuje się produkcją betonu towarowego. Zachęcam także do przeczytania wywiadu z profesorem Kazimierzem Flagą. Wspaniały jubileusz 70-lecia urodzin Profesora stał się świetną okazją, aby po dziesięciu latach kontynuować rozmowę przeprowadzoną na początku roku 1999, otwierającą wtedy cykl prezentacji przedstawicieli świata nauki. To wszystko zostało uzupełnione wieloma innymi ciekawymi tekstami z obszaru szeroko rozumianego budownictwa betonowego.Mając nadzieję, że lektura naszego pisma dostarczy pożytecznych i przyjemnych wrażeń. Życzę wszystkim sukcesów i wielu powodów do optymistycznego spoglądania w przyszłość.
6Kwartał negatywnych sygnałówMarcin Peterlikpdf
Nie ma jeszcze co prawda najważniejszych danych o rozwoju polskiej gospodarki w pierwszym kwartale, ale już na podstawie dostępnych teraz informacji można postawić tezę, że pierwsze trzy miesiące roku nie były pod tym względem dobre. Wzrost gospodarczy w pierwszym kwartale na pewno był wolniejszy niż w czwartym, a porównania z pierwszym kwartałem 2008 roku, kiedy to PKB rósł w tempie 6-procentowym, w ogóle mijają się z celem.
860 lat działalności Biura Projektów Przemysłu Cementowego Wapienniczego i Gipsowego BIPROCEMWAP w KrakowieJózef Kowalczykpdf
1 kwietnia 2009 r. mija 60 lat działalności BIPROCEMWAP i jest to znaczący dla firmy jubileusz. Nie sposób jest na jednej stronie przybliżyć i przedstawić historię, dorobek i zasługi Biura dla przemysłu cementowego, wapienniczego, gipsowego, energetycznego, ceramiki budowlanej i innych.
10Elegancki dom z małym sekretemPaweł Pięciakpdf
Prezentujemy realizację, która zdobyła II nagrodę w dwunastym konkursie ?Polski Cement w Architekturze?. Dom w Wilanowie na pierwszy rzut oka wydaje się dużą willą. Jest to mylne wrażenie. W rzeczywistości mamy do czynienia z bliźniakiem ? dwoma zupełnie niezależnymi jednostkami mieszkalnymi należącymi do dwóch różnych właścicieli. Projektant domu zadał sobie wiele trudu, żeby ukryć ten fakt przed okiem postronnego obserwatora. Można odnieść wrażenie, że końcowy sukces projektu jest właśnie efektem tego ciekawego napięcia: pomiędzy koniecznością zaprogramowania dwóch funkcjonalnie niezależnych od siebie przestrzeni a dążeniem do całkowitego ukrycia tego podziału.
14Beton ? współczesny materiał o starym rodowodzie Stefan Kuryłowiczpdf
/Każde dzieło wytworzone przez artystę istnieje istnieniem materiału, z którego zostało wykonane, zaś od strony znaczeniowej zawieszone jest na aktach kogoś, kto je percypuje. Nie byłoby najpiękniejszej nawet rzeźby Fidiasza czy Rodina bez marmuru, rzeźby te istnieją istnieniem marmuru/ Z kolei gdyby nie było nikogo, kto by je oglądał, dzieła te byłyby tylko bryłą marmuru, nie Zeusem, nie Myślicielem / P. Jaroszyński, ?Metafizyka i sztuka?/
20Domieszki z serii REBAcem ? wysokiej jakości plastyfikatory do betonów wibroprasowanychBartłomiej Walczakpdf
Rosnące ceny surowców zmuszają producentów elementów betonowych do poszukiwania oszczędności w procesie produkcyjnym. Wydawać by się mogło, iż sam proces produkcji elementów wibroprasowanych maksymalnie wykorzystuje możliwości zarówno cementu jak i dodatków mineralnych. Okazuje się jednak, iż istnieje sposób na jeszcze efektywniejsze wykorzystanie cementu. Firma REMEI wprowadziła na rynek nowoczesne domieszki z serii REBAcem, pozwalające producentom na duże oszczędności cementu, a co za tym idzie większą ekonomię procesu produkcji.
22Swobodny gest z betonem w roli głównejPaweł Pięciakpdf
? Starałem się przekonać wszystkich, że krajobrazem jest beton, na przekór temu, co się dzieje teraz w architekturze. Chciałem pokazać, że beton to jest sztucznie zrobiona skała. Ze skały ? wiadomo ? powstają płyty kamienne, z których się robi architekturę, i my to samo robimy z betonem. Nie chcę, żeby to się umizgiwało do krajobrazu; chcę, żeby miało osobowość i duszę w krajobrazie ? mówi architekt Wojciech Obtułowicz w rozmowie z Pawłem Pięciakiem.
26Beton kształtuje nowe stacje metraPaweł Pięciakpdf
Ostatnie stacje I linii warszawskiego metra łączy jedno: starają się być wydarzeniami budującymi przestrzeń miejską, tak jak ją buduje architektura. Przekonanie, że obiekty infrastruktury i komunikacji zasługują na to, by być w pełni architekturą, wzmocniło się dosłownie w ciągu kilku ostatnich lat. Pogląd do niedawna lekko ekscentryczny stał się poglądem prawie oczywistym. Konsekwencje takiej ewolucji, jeżeli będzie trwała, mogą być tylko pozytywne.
28Z potencjałem na autostrady betonowe i bitumicznePiotr Piestrzyńskipdf
? Nikt tak jak wykonawcy nie chce sukcesu programu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Ale wykonawcy są też świadomi skali programu i tego, że z roku na rok zadania przesuwane są do coraz węższego przedziału czasowego ? tłumaczy Paweł Antonik, prezes Zarządu Strabag Sp. z o.o.
30Gminne drogi ? z betonuMichał Rosnerpdf
Konferencja poświęcona promowaniu dróg betonowych w gminach i powiatach odbyła się 2 kwietnia 2009 r. w Toruniu. Oprócz udziału w specjalistycznych wykładach uczestnicy mieli możliwość poznania praktyków i nawiązania kontaktów z konkretnymi firmami. Ułatwiło to im dostęp i pozwoliło zapoznać się z kolejnymi krokami, jakie trzeba podjąć, by wybudować drogę w technologii betonowej.
32Co, gdzie i jak się buduje?Paweł Fąkpdf
Jak podaje na swych stronach Ministerstwo Infrastruktury: Od 16 listopada 2007 r. do 6 kwietnia 2009 r. podpisano umowy na budowę ponad 760 km dróg krajowych, w tym na ponad 400 km autostrad oraz 360 km dróg ekspresowych, obwodnic i dużych przebudów dróg. Sprawdźmy zatem, jak słowo przekuwane jest w czyn.
36Beton na ZakopianceMichał Rosnerpdf
Estakada w Myślenicach, droga szybkiego ruchu Myślenice ? Lubień. Obwodnica Lubnia. Ciąg drogowy Kraków ? Zakopane, zwany umownie Zakopianką, to trasa drogowa od węzła autostradowego w Opatkowicach do Zakopanego. Długość trasy wynosi 94,5 km. W tym 54,8 km drogi krajowej nr 7 (Kraków ? skrzyżowanie Rabka ? Zabornia) oraz 39,7 km drogi krajowej nr 95 (od skrzyżowania w Zaborni do Zakopanego).
38Będzie nowelizacja, ale jaka?piepdf
Nie wiadomo, kiedy i w jakim zakresie zostanie przeprowadzona nowelizacja rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne oraz obiekty inżynierskie na drogach publicznych. Projekt rozporządzenia, który półtora roku temu został opracowany przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów, został przedyskutowany z wieloma środowiskami i uzyskał akceptację Ministerstwa Infrastruktury ? ugrzązł w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.
39O wyzwaniach dla nowoczesnych materiałów budowlanychredpdf
VII Konferencja promocji betonu odbyła się w Brukseli w dniach 17-18 marca 2009. Jej organizatorem była Europejska Platforma Betonowa z udziałem Europejskiego Stowarzyszenia Cementowego CEMBUREAU oraz innych stowarzyszeń zajmujących się promocją cementu i betonu.
40Nowelizacja ustawy o wyrobach budowlanychAndrzej Wiśniewskipdf
Bezpieczeństwo, jakość i trwałość obiektów budowlanych, stanowiących finalny efekt procesu budowlanego, w znacznym stopniu zależy od właściwości użytkowych i własności technicznych wyrobów stosowanych przy wznoszeniu tych obiektów.
44MK Logistic Park Kraków Adam Karbowskipdf
Wybraliśmy żelbet z kilku powodów ? mówi Jacek Wiśniewski, koordynujący inwestycję z ramienia inwestora. Po pierwsze, szukaliśmy rozwiązania możliwie taniego. Po drugie bezpiecznego, to znaczy spełniającego najwyższe wymagania przeciwpożarowe, bo doskonale zdajemy sobie sprawę, że centrum logistyczne może zawierać różnego rodzaju towary, a każdy z klientów musi się czuć bezpiecznie. Po trzecie zależało nam na rozwiązaniu trwałym i łatwym w montażu.
46Efektywność mechaniczna makrowłókien syntetycznych w betonieMichał Glinickipdf
O stosowaniu włókien stalowych w betonie wiadomo dość dużo, chociaż nadal sporadycznie zdarzają się niepowodzenia na budowach, wynikające z niedostatecznej efektywności włókien bądź innych błędów technologii fibrobetonu. O stosowaniu włókien syntetycznych, a w szczególności tzw. makrowłókien polimerowych, zdefiniowanych w normie PN-EN 14889-2:2007 wiadomo dużo mniej. Przyjęty podział na mikrowłókna i makrowłókna polimerowe na podstawie średnicy włókien, mniejszej lub większej od 30 ?m, jest stricte umowny. Ważniejszy jest podział funkcjonalny: przedmiotowa norma przewiduje tzw. konstrukcyjne zastosowanie makrowłókien polimerowych, ujawniające się wpływem na nośność elementu betonowego (wpływem pozytywnym, jak można domniemywać).
50Zastosowanie koncepcji rodzin betonów w kontroli zgodności betonu projektowanegoBartosz Badziąg, Piotr Kurzydympdf
W ciągu ostatnich kilku dekad technologia produkcji betonu uległa znaczącym pozytywnym przemianom. Zakłady produkujące beton, w których na proces produkcji składały się kiedyś operacje jednostkowe wykonywane i nadzorowane przez pracowników, zostały w większości przypadków zastąpione zautomatyzowanymi węzłami produkcyjnymi. Produkcja w nowoczesnych wytwórniach betonu prowadzona jest obecnie za pośrednictwem komputerów, zaś profesjonalne systemy informatyczne, opracowane specjalnie na potrzeby wytwarzania betonu, umożliwiają sprawne sterowanie procesem oraz dostosowanie procesu do zachodzących zmian. Systemy produkcyjne wyposażone są w urządzenia pozwalające na produkcję mieszanki betonowej na wysokim poziomie dokładności i powtarzalności.
56Sprężone płyty kanałoweKatarzyna Chęcińskapdf
Początki zastosowania technologii sprężonych płyt kanałowych wywodzą się z USA, Kanady i Skandynawii, kiedy to w latach 50. XX wieku beton zbrojony zaczęto zastępować betonem sprężonym. W Polsce pierwsze płyty kanałowe wprowadzone zostały do budownictwa w latach 1974-1976 na bazie kanadyjskich i fińskich rozwiązań technologicznych.
60Promotor polskiego mostownictwaJan Deja, Zbigniew Pilchpdf
? W ciągu ostatnich dziesięciu lat doszło do znaczącego rozwoju budownictwa mostowego w Polsce. Dokonaliśmy tu milowego kroku naprzód, a w klasie mostów podwieszonych, gdzie byliśmy zupełnie z tyłu, staliśmy się, można powiedzieć, potęgą. Jest to wynik systematycznego działania całego środowiska mostowego ? mówi prof. Kazimierz Flaga, mostowiec z wykształcenia i zamiłowania, który w tym roku obchodzi jubileusz 70-lecia.
64Królewski smok ze spokojem patrzy w przyszłośćPiotr Piestrzyńskipdf
? Polski przemysł cementowy jest obecnie najnowocześniejszym w Europie. To wszystko osiągnęliśmy dzięki współpracy z naszym biurem projektów Biprocemwap. Między innymi dzięki wam mamy w Polsce cementownie, które są perłami w koronie swoich koncernów ? powiedział Andrzej Balcerek, przewodniczący Stowarzyszenia Producentów Cementu, podczas jubileuszu 60-lecia Biprocemwapu SA. 24 kwietnia 2009 r. w pałacu w Tomaszowicach k. Krakowa spotkali się byli i obecni pracownicy, klienci oraz przyjaciele firmy.
66Dlaczego cement nie wiąże cd.Redakcjapdf
W kwartalniku nr 1/2009 podjęliśmy problem opóźnionego wiązania cementu, zwracając przede wszystkim uwagę na rodzaje cementów oraz na stosowane oznaczenia na workach, dające gwarancję, że mamy do czynienia z produktem spełniającym wszystkie wymagania normowe. Potwierdzał to atest [certyfikat] akredytowanego laboratorium. Takie laboratorium nie tylko prowadzi kontrolę cementu przeznaczonego do sprzedaży, lecz także sprawdza, czy proces technologiczny zapewnia produkcję cementu o odpowiedniej jakości i utrzymywanie tego poziomu w sposób ciągły.
68Dwadzieścia lat z dobrym pulsem Adam Karbowskipdf
? Jedną z przyczyn zastosowania pulsatorów pneumatycznych w przemyśle był nie tylko aspekt technologiczny, ale też aspekt bezpieczeństwa pracy. Nasze urządzenia eliminują pracę ludzką w warunkach niebezpiecznych. Nasze działania doskonale wpisują się w promowaną przez producentów cementu strategię bezpieczeństwa pracy ? mówią Jerzy Pawlikowski, prezes zarządu, oraz Grzegorz Stępień, kierownik działu pulsatorów pneumatycznych firmy INWET SA.
70Warsztaty Pracy Projektanta Konstrukcji redpdf
XXIV Ogólnopolskie WPPK ? 2009 odbyły się w Wiśle w dniach 17-20 marca br. Tematem przewodnim warsztatów była ?Naprawa i wzmocnienia konstrukcji budowlanych?. Organizatorem tegorocznych warsztatów był Małopolski Oddział Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa przy współpracy oddziałów w Bielsku-Białej, Gliwicach i Katowicach. Patronat branżowy nad warsztatami objęły: Rada Krajowa Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa, Małopolska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa oraz Śląska Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa.
71EUROKOD 2Andrzej Ajdukiewiczpdf
Podręczny skrót dla projektantów konstrukcji żelbetowych.
73Kostka brukowa ? szkolenie i integracja redpdf
W dniach 2-4 marca br. odbyło się XXIX Sympozjum Szkoleniowe SPBKD ? Zakopane 2009. Sympozjum było imprezą integracyjno-szkoleniową, połączoną z walnym zgromadzeniem członków stowarzyszenia. Tegoroczne wiosenne spotkanie odbywało się w Zakopanem w hotelu Kasprowy. W Sympozjum wzięło udział 105 uczestników, wśród których byli przedstawiciele firm produkujących betonową kostkę brukową oraz firm wsparcia technicznego branży, zarówno będący członkami SPBKD jak i niezrzeszeni. Wystąpienia i wykłady na XXIX Sympozjum dotyczyły zmian, jakie w ciągu ostatniego roku dokonały się w technologii produkcji betonowej kostki brukowej oraz w wymaganiach dotyczących ochrony środowiska, jakie stawiane są zakładom produkującym drobnowymiarowe elementy betonowe.
74Dobry Beton w olimpijskim duchuPiotr Piestrzyńskipdf
? Najlepszą odpowiedzią na skutki kryzysu finansowego jest jakość, a tą odpowiedzią w przypadku producentów betonu towarowego certyfikat Dobry Beton ? powiedział prof. Lech Czarnecki podczas finału kampanii Dobry Beton. Na jej szóstym rozstrzygnięciu spotkali się w Warszawie producenci betonu towarowego z całej Polski.
76Beton przyjazny środowiskuredpdf
Jesienią ubiegłego roku ukazała się książka pt. ?Beton przyjazny środowisku?, wydana staraniem i nakładem Stowarzyszenia Producentów Betonu Towarowego w Polsce. Publikacja formatu B5 liczy 194 strony tekstu, wzbogaconego 164 fotografiami, rysunkami i tabelami. Zamknięta jest w twardej oprawie.
78Nowoczesna prefabrykacja betonowa w infrastrukturze podziemnejTomasz Świętczakpdf
Consolis Polska działa na rynku od 1999 roku, dotychczas zasadnicza działalność firmy polegała na produkcji elementów konstrukcyjnych dla obiektów przemysłowych, handlowych, sportowych, budownictwa ogólnego oraz drogowego. Od czerwca 2006 roku Consolis Polska działa także na rynku infrastruktury podziemnej poprzez uruchomienie nowoczesnych linii produkcyjnych rur wykopowych oraz studni kanalizacyjnych w Zakładzie Produkcyjnym w Ostrowie Wielkopolskim, znanym wcześniej pod marką Betras.