Dekarbonizacja kluczem do przyszłości branży cementowej i budownictwa neutralnego emisyjnie

Dla przemysłu cementowego i budownictwa nie ma innej drogi rozwoju niż dekarbonizacja prowadzona równolegle w wielu kierunkach. - Działania związane z wdrożeniem technologii CCS/U, zastępowaniem cementów czysto klinkierowych cementami niskoemisyjnymi, zastępowaniem paliw kopalnych paliwami alternatywnymi i zwiększeniem udziału OZE w produkcji cementu przybliżają branżę cementową do neutralności emisyjnej, a także wpływają na ograniczenie emisyjności w budownictwie tłumaczył Krzysztof Kieres, przewodniczący Stowarzyszenia Producentów Cementu, podczas konferencji prasowej, która 12 kwietnia 2023 r. odbyła się w Warszawie.

Branża cementowa w Polsce, która należy do najnowocześniejszych w Europie, już od wielu lat stawia kolejne kroki na drodze dekarbonizacji, której celem jest osiągnięcie neutralności emisyjnej w 2050 r.

Konferencja prasowa Zarządu Stowarzyszenia Producentów Cementu (SPC), która odbyła się 12 kwietnia 2023 r. była okazją do podsumowania minionego roku i spojrzenia w przyszłość.

Według danych GUS w 2022 r. wyprodukowano w Polsce 18,8 mln ton cementu (-2,4% r/r). Pierwszy kwartał 2022 był bardzo dobry, a druga połowa roku to już wyhamowanie produkcji cementu.

Miniony, 2022 rok, był bezprecedensowy, jeżeli chodzi o wzrost kosztów produkcji w branży cementowej. Według Dariusza Gawlaka, wiceprzewodniczącego SPC, branży cementowej dotyczyły:

 - wzrost cen energii elektrycznej (średnia cena wg. TGE w 2021 – 278 zł MWh, a w 2022 – 523 zł MWh),
- wzrost cen uprawnień do emisji CO2 (średnia dla 2022 r. to ponad 80 euro za tonę, a w 2023 r. ceny przekroczyły już 100 euro za tonę),
- wzrost cen węgla (branża cementowa w Polsce zużywa ok. 580 tys. t węgla) oraz problemy z jego zakupem,
- wzrost cen papieru niezbędnego do produkcji opakowań workowych (branża produkuje ok. 2,5 mln ton cementu w opakowaniach workowych),
- wzrost inflacji (14,7% za 2022 r. wg. GUS),
- wzrost cen paliw, głównie oleju napędowego (logistyka i transport odgrywają kluczową rolę w przemyśle),
- wzrost kosztów pracowniczych.

Jak wygląda sytuacja branży cementowej w 2023 r.? Po dwóch miesiącach 2023 r. GUS podaje spadek produkcji cementu o ok. 13% (1692 tys. ton w 2023 wobec 1947 tys. ton w 2022).

Prognozy IPiAG (Instytut Prognoz i Analiz Gospodarczych) na 2023 r. przewidują spadek produkcji cementu do poziomu 18 mln ton (- 4% r/r).

- Branża cementowa jest przygotowana do rozpoczynającego sezonu budowlanego, choć przed budownictwem w Polsce jest szereg znaków zapytania dotyczących m.in. realizacji KPO, rozwoju inflacji, wysokich stóp procentowych, wojny w Ukrainie, wzrostu cen i dostępności surowców, kształtowania się cen nośników energii czy braku pracowników. Kondycja sektora bankowego w Polsce może być czynnikiem tłumiącym inwestycje w budownictwie – mówił Krzysztof Kieres, przewodniczący SPC. - Jednak z uwagi na ogromne potrzeby rozwoju infrastruktury drogowej i kolejowej, potrzebę transformacji energetycznej, budowę instalacji OZE, plany budowy mieszkań czy rozwój sektora magazynowego, mimo pewnych spadków, budownictwo w kolejnych latach powinno rosnąć.

Inflacja jest jednym z czynników wpływających na wzrost kosztów produkcji cementu, z którego powstaje beton. Pociąga za sobą konieczność waloryzacji kontraktów, zwłaszcza tych przewidujących długoterminowe dostawy cementu i betonu. Branża cementowa popiera stanowisko wykonawców dotyczące konieczności waloryzacji umów kontraktowych w budownictwie infrastrukturalnym, ogólnym czy mieszkaniowym.

- Zapewnienie obiektywnych mechanizmów rekompensujących wykonawcom wzrosty cen towarów i usług leży w interesie zamawiającego, jak i całej gospodarki. Pozostawienie 10% waloryzacji w GDDKiA w obliczu szalejącej inflacji jest niewystarczające do zapewnienia realizacji inwestycji – mówił Włodzimierz Chołuj, członek zarządu SPC.

Branża cementowa popiera apele organizacji i środowisk budowlanych o ratowanie budownictwa mieszkaniowego.

Przemysł cementowy w UE boryka się z szybko rosnącym importem z krajów spoza UE (import cementu do UE w 2022 r. wyniósł ponad 9 mln ton), a koszty CO2 stanowią znaczną część ogólnych kosztów ponoszonych przez przemysł. Ucieczka emisji w przemyśle cementowym wzrośnie, o ile nie zostaną wprowadzone skuteczniejsze instrumenty służące jej zapobieganiu. Z uwagi na bolesne doświadczenia z nieuczciwym eksportem cementu z Białorusi do Polski, branża cementowa z zadowoleniem przyjmuje wprowadzenie Mechanizmu Ochrony Granic (CBAM), które ma nastąpić 1 stycznia 2026 r.

- Od lipca br. rozpocznie się testowanie CBAM. Jego wprowadzenie ma sens tylko wówczas, gdy ten mechanizm ochronny będzie szczelny i zapewni równowagę pomiędzy producentami z UE, którzy ponoszą koszty polityki klimatycznej, a producentami spoza UE. Dla Polski, która jest krajem granicznym UE, dobre funkcjonowanie CBAM jest szczególnie ważne – tłumaczył Krzysztof Kieres, przewodniczący SPC.

Wraz z wprowadzeniem CBAM, od 2026 r., rozpocznie się systematyczna redukcja bezpłatnych pozwoleń na emisję CO2 dla branży cementowej (od redukcji -2,5% w 2026 r., do całkowitego wygaszenia darmowych pozwoleń w 2034 r.) Zakończenie okresu obowiązywania darmowych uprawnień do emisji CO2 dla sektora cementowego w 2034 r. wiąże się z koniecznością uruchomienia instalacji CCS/U.

DEKARBONIZACJA: paliwa alternatywne i cementy niskoemisyjne

Wyzwania związane z ochroną klimatu, koniecznością redukcji emisji CO2 i osiągnięciem neutralności emisyjnej w 2050 r. powodują, że rozwój branży cementowej w kolejnych latach i dekadach będzie determinował szereg działań związanych z dekarbonizacją.

Sektor cementowy pełni ważną rolę w systemie gospodarki odpadami w Polsce. Rocznie zużywa ponad 5 mln ton odpadów oraz produktów ubocznych (np. popiołów lotnych, żużli wielkopiecowych i rea-gipsu) jako składników mieszanek surowcowych do produkcji klinkieru czy cementu.

W procesie produkcji klinkieru, wykorzystywane są znaczne ilości paliw alternatywnych (RDF). Do produkcji RDF dla przemysłu cementowego zużywanych jest ponad 10% odpadów komunalnych powstających w Polsce. Przemysł cementowy już obecnie zużywa rocznie ok. 1,7 mln ton paliw alternatywnych.

- Paliwa alternatywne stanowią już blisko 80% energii niezbędnej do wypalenia klinkieru. Ten udział paliw w ostatnich latach dynamicznie rośnie i dzisiaj polski przemysł cementowy jest liderem w Europie, wyprzedzając Austrię i Niemcy – powiedział Andrzej Reclik, członek zarządu SPC.

Kolejną z dróg redukcji emisji CO2 i osiągnięcia neutralności emisyjnej w 2050 r. jest ograniczanie produkcji i stosowania cementów portlandzkich, a zastępowanie ich cementami niskoemisyjnymi: portlandzkimi wieloskładnikowymi, pucolanowymi czy hutniczymi.

Cementy niskoemisyjne tworzone są przy udziale różnych składników i dodatków mineralnych, które umożliwiają obniżenie zawartości klinkieru - przy zachowaniu odpowiednich parametrów technicznych.

- Aby wprowadzić te zmiany i realizować wyzwania klimatyczne, konieczna jest współpraca wielu środowisk, inwestorów, architektów, konstruktorów i wykonawców, np. GDDKiA powinna dostosować swoje wymagania dla realizacji inwestycji. Przykładowo do sprężania obiektów mostowych, zamiast cementu CEM I, powinno się zastosować cementy wieloskładnikowe (niskoemisyjne) – tłumaczył Andrzej Reclik. - W celu wprowadzenia do budownictwa produktów niskoemisyjnych, konieczne jest stworzenie odpowiednich regulacji i wymagań, według których będziemy mierzyć korzyści z zastosowania produktów o niskim śladzie węglowym i będziemy za to nagradzani. Np. konieczność wprowadzenia tzw. zielonych zamówień publicznych, w których premiowane będzie stosowanie niskoemisyjnych wyrobów budowlanych. Tańszy kredyt czy niższe podatki dla inwestora za stosowanie „zielonych” wyrobów budowlanychdodał Andrzej Reclik.

DEKARBONIZACJA: Energia elektryczna ze źródeł odnawialnych

Z uwagi na ogromny udział energii elektrycznej w kosztach produkcji cementu wynoszącej ponad 35% branża cementowa w Polsce apeluje do Rządu RP i Komisji Europejskiej o wpisanie przemysłu cementowego na listę przemysłów energochłonnych narażonych na wzrost kosztów pośrednich cen energii.

- Stoimy na stanowisku potrzeby wyrównania szans pomiędzy producentami wyrobów budowalnych. Przemysł stalowy czy petrochemiczny otrzymują rekompensaty za wzrost cen energii elektrycznej spowodowany przez ETS – powiedział Marek Majcher, członek SPC.

Branża cementowa inwestuje w OZE, dywersyfikując źródła energii. Producenci cementu podpisują umowy na dostawy energii elektrycznej z farm wiatrowych i farm fotowoltaicznych, zwiększając udział OZE w produkcji klinkieru i cementu. Jednocześnie sami inwestują w budowę farm fotowoltaicznych i popierają rozbudowę energetyki wiatrowej. Udział energii z OZE wpływa na zmniejszenie emisji CO2 powstającej przy produkcji klinkieru i cementu. Bez OZE inwestycje w ogromnie kosztowne i energochłonne instalacje CCS będą bardzo utrudnione.

- Obawiamy się, że wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną o 100-150% związany z budową instalacji CCS w przemyśle cementowym nie będzie miał pokrycia w źródłach wytwarzania energii elektrycznej w naszym kraju. Mówiąc wprost obawiamy się, że zabraknie prądu na zasilanie naszych instalacji dodał Marek Majcher.

Szersze wykorzystanie OZE wpisuje się w działania przemysłu cementowego na rzecz zrównoważonego rozwoju. Branża spaja zrównoważoną przyszłość, podążając drogą neutralności klimatycznej. Stawia na działania proekologiczne, innowacje oraz nowoczesne technologie w budownictwie. Sukcesywnie ogranicza także oddziaływanie na środowisko, wytwarza niskoemisyjne materiały budowlane, zwiększa wykorzystanie paliwa alternatywnych i recykling materiałów w ramach GOZ, a także angażuje się w działania oraz inicjatywy lokalne. Aby zaprezentować dobre praktyki i działania sektora na rzecz zrównoważonego rozwoju, powstała dedykowana platforma SpajamyZrownowazonaPrzyszlosc.pl.

DEKARBONIZACJA: technologie CCS/U

Dla 9 cementowni w Polsce nie ma innej drogi rozwoju niż wprowadzanie technologii CCS/U. Branża cementowa ma niewiele czasu, gdyż w związku z wprowadzeniem CBAM w 2034 r. przestaną obowiązywać darmowe pozwolenia na emisję CO2.

- Tylko wprowadzenie technologii CCS/U, czyli wychwytywania, transportowania i magazynowania lub wykorzystania CO2 pozwoli na funkcjonowanie branży po 2034 r. i osiągnięcie neutralności klimatycznej w 2050 r. – przekonywał Xavier Guesnu, członek zarządu SPC.

Raport dotyczący możliwości wprowadzania technologii CCS w branży cementowej w Polsce, przygotowało Centrum Energetyki AGH w Krakowie. Według jego autorów koszty, które musi ponieść średniej wielkości cementownia w związku z zakupem i montażem technologii CCS (liczone dla linii produkującej 5000 ton klinkieru na dobę i emitującej rocznie 1,5 mln ton CO2) wynoszą od 0,5 mld zł do 1,5 mld zł - w zależności od wybranej technologii.

- Przemysł cementowy jest pierwszą branżą w Polsce, która tak kompleksowo przygotowuje się do wdrożenia technologii CCS/U – wyjaśniał Xavier Guesnu.

Technologie CCS/U wdrażane są już w dwóch zakładach: w Cementowni Górażdże i Cementowni Kujawy.

Branża cementowa dostrzega także bariery w rozwoju i wdrażaniu technologii CCS/U w Polsce:

- brak Krajowej Strategii CCS, która powinna obejmować różne branże przemysłowe emitujące CO2, w tym przemysł cementowy,

- brak regulacji prawnych dotyczących transportu i magazynowania CO2 na lądzie - w tym pilna potrzeba nowelizacji Prawa Górniczego i Geologicznego, Prawa Energetycznego,

- konieczność wyznaczenia krajowego operatora systemu transportu i magazynowania CO2.

O DEKARBONIZACJI w Sejmie

Wprowadzanie technologii CCS/U w Polsce dotyczy nie tylko branży cementowej i wymaga zaangażowania wielu interesariuszy, m.in. przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej. Dlatego rozmowy związane z rozwiązywaniem problemów branży cementowej i jej przyszłością odbywają się na forum Sejmu, dzięki zawiązanemu w kwietniu 2022 r. Parlamentarnemu Zespołowi ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego. W skład zespołu wchodzi 10 posłów, z różnych ugrupowań, którzy ponad podziałami zabiegają o rozwój branży cementowej i budownictwa w Polsce.

Kolejne posiedzenie Parlamentarnego Zespołu, którego tematem będzie „Rozwój technologii CCS/U w przemyśle - w tym cementowym - i stojące przed nim bariery” odbędzie się jutro, 13 kwietnia 2023 r. o godz. 11.30. Wezmą w nim udział przedstawiciele sektorów energochłonnych: cementowego, stalowego, wapienniczego. Zapraszamy do oglądania transmisji on-line z tego wydarzenia: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/transmisje.xsp

Krzysztof Kieres, przewodniczący SPC
Dariusz Gawlak, wiceprzewodniczący SPC (prezes Cementowni Warta)
Andrzej Reclik, członek zarządu SPC (prezes Górażdże Cement)
Xavier Guesnu, członek zarządu SPC (prezes Lafarge w Polsce)
Włodzimierz Chołuj, członek zarządu SPC (członek zarządu CEMEX Polska)
Marek Majcher, członek SPC (dyrektor ds. komunikacji i relacji zewnętrznych CRH Materials Polska, członek zarządu Cement Ożarów)
Prof. Jan Deja, dyrektor biura zarządu SPC
Poseł Andrzej Szejna, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego w Polsce
Roman Stanisławski, prezes BUDIZOL
Zbigniew Pilch, szef marketingu SPC
Uczestnicy konferencji

zdjęcia: Michał Braszczyński


Pozostałe aktualności i informacje

Rok wprowadzania innowacji i większego nacisku na zrównoważony rozwój

2024-02-29
- Rok 2023 to również rok wprowadzania innowacji oraz coraz większego nacisku na zrównoważony rozwój. Rozwiązania domieszkowe, mające premierę globalną w połowie 2023, dedykowane do cementów niskoemisyjnych, oparte o najnowszą serię Master Co2re z inteligentnym systemem klastrowym, rewolucjonizują rynek domieszek, pozwalając na wyprodukowanie mieszanki o niskiej zawartości klinkieru, równocześnie łącząc utrzymanie doskonałych właściwości upłynniających, wydłużoną retencję urabialności, wysoką wytrzymałość wczesną i końcową z doskonałą reologią w jednym rozwiązaniu. – mówi Tomasz Klimala, prezes zarządu Master Builders Solutions Polska Sp. z o.o. na łamach BTA, oceniając miniony 2023 rok i prognozując bieżący 2024.

Niestety pojawiły się podmioty, które postanowiły czerpać profity z wojny w Ukrainie oraz sankcji nałożonych na Rosję i Białoruś...

2024-02-29
Roku 2023 na polskim rynku nie możemy niestety zaliczyć do udanych. Niskie zaangażowanie sprzętu na budowach, wynikające ze znacznych opóźnień lub wręcz zaniechań planowanych inwestycji w połączeniu ze stale rosnącymi kosztami prowadzenia działalności spowodowało, że wyniki krajowe w pierwszej połowie roku, a nawet do początków sierpnia, były dalekie od planowanych. Niestety pojawiły się również podmioty, które postanowiły czerpać profity z wojny w Ukrainie i sankcji nałożonych na Rosję oraz Białoruś - komentuje Michał Wrzosek, prezes zarządu PERI Polska, na łamach BTA.

Realizacja technologii CCS/U i import cementu z Ukrainy kluczowymi wyzwaniami dla przemysłu cementowego

2024-02-22
Branża cementowa w Polsce oczekuje wsparcia legislacyjnego w związku w wprowadzaniem technologii CCS/U, czyli wychwytywania, transportu i magazynowania CO2, które są jedyną szansą na zachowanie konkurencyjności przemysłu cementowego. Zagrożeniem dla branży cementowej jest nieuczciwy import cementu z Ukrainy, gdzie producenci nie ponoszą kosztów polityki klimatycznej. 21 lutego 2024 r, w Sejmie, odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego.

Dzień po dniu odkrywajmy DNI BETONU

2024-02-05
- Beton ma szczególne znaczenie dla obudowy i kreacji pustki w architekturze. Dlatego budujmy pustkę – powiedział dr Marek Początko na zakończenie referatu pt. „Przestrzeń pustki jako motyw współczesnej architektury betonowej”. Jego słowa skomentował prof. Kazimierz Flaga: „Bardzo mnie cieszy, że w architekturze zaczyna obowiązywać zasada, że oprócz tworzenia rzeczywistości fizycznej jeszcze szukamy rzeczywistości transcendentnej, duchowej”. To tylko mały fragment zapisu sesji poświęconej architekturze betonowej, która odbyła się trzeciego dnia XII konferencji DNI BETONU. Zachęcamy Państwa do oglądania, słuchania i odkrywania - dzień po dniu - DNI BETONU, konferencji która jest prawdziwą skarbnicą wiedzy!

Kurs Technologia Betonu – edycja wiosna 2024

2024-01-15
Kurs adresowany jest do projektantów, architektów, inspektorów nadzoru budowlanego, pracowników laboratoriów materiałów budowlanych, technologów, dyrektorów i kierowników kontraktów, wykonawców, doradców technicznych, kierowników wytwórni betonu, handlowców, producentów betonu towarowego, kostki brukowej, prefabrykatów betonowych, chemii budowlanej, materiałów budowlanych, pracowników firm: budowlanych, wykonawczych, remontowych i projektowych, a także dla wszystkich którzy pragną pogłębić swoją wiedzę na temat betonu.