Branża cementowa kołem zamachowym gospodarki. Jakie wyzwania przed nią stoją?

Z województwa świętokrzyskiego pochodzi 35% cementu produkowanego w Polsce. Działają tu trzy cementownie - w Ożarowie, Małogoszczu i Nowinach. Cały krajowy sektor cementowy tworzy 12 zakładów, w tym 10 cementowni pracujących w pełnym cyklu produkcyjnym. Dzięki programowi inwestycyjnemu o wartości ponad 10 mld zł, krajowe cementownie stały się jednymi z najnowocześniejszych w Europie, a Polska - drugim producentem cementu w UE. Cement jest swoistym papierkiem lakmusowym sytuacji gospodarczej, a przed branżą - strategicznie ważną dla całego budownictwa - stoi szereg wyzwań. Rozmawiali o nich uczestnicy panelu „Jaka przyszłość przemysłu cementowego w Polsce?” podczas tegorocznego Regionalnego Forum Ekonomicznego - Nowa Energia.

O przyszłości przemysłu cementowego w Polsce rozmawiali (od lewej): poseł Paweł Bejda, poseł Bogusław Sonik, Paweł Różycki MKiŚ, poseł Andrzej Szejna, Krzysztof Kieres SPC, arch. Marcin Brataniec

W panelu dyskusyjnym pt. „Jaka przyszłość przemysłu cementowego w Polsce?”, który 25 listopada 2022 r. odbył się w Kielcach wzięli udział:

- Krzysztof Kieres, przewodniczący Stowarzyszenia Producentów Cementu

- poseł Andrzej Szejna, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego w Polsce

- poseł Paweł Bejda, wiceprzewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego w Polsce

- poseł Bogusław Sonik, wiceprzewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego w Polsce

- Paweł Różycki, zastępca dyrektora Departamentu Strategii i Analiz Ministerstwa Klimatu i Środowiska

- architekt Marcin Brataniec, eM4 Pracownia Architektury Brataniec

Produkcja cementu pod ciągłą presją

- Mierzymy się z niespotykanymi dotąd wyzwaniami. Wojna w Ukrainie i pandemia uderzają w gospodarkę - mówił poseł Andrzej Szejna, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego w Polsce. Jak podkreślił, ideą jego powołania jest obrona sektora, będącego fundamentem budownictwa, które z kolei jest podstawą gospodarki. Ceny energii oraz uprawnień do emisji CO2 to kluczowe wyzwania dla cementowni, których przyszłość zależy od kształtu regulacji unijnych - szczególnie pakietu „Fit for 55”.

EU ETS, czyli Europejski System Handlu Emisjami, z założenia miał nakłonić przemysł do działań na rzecz ochrony klimatu. Jak podkreślali uczestnicy dyskusji, stał się on jednak narzędziem spekulacyjnym. Wystarczy wspomnieć, iż w tym roku opłaty za CO2 wyniosły 83 euro/tonę, podczas gdy w 2021 r. było to 43, a w 2017 r. - 5 euro/tonę. Dla sektorów energochłonnych - w tym cementowego, który na przestrzeni lat ograniczył emisję CO2 o 30% - czy dla ciepłownictwa, są to wręcz zabójcze koszty. Stąd też postulaty o zawieszenie EU ETS lub przynajmniej o wykluczenie z niego instytucji finansowych, o co w Brukseli zabiega Europoseł Jerzy Buzek.

Obecnie największe wyzwanie dla cementowni stanowią jednak ceny energii. - Dochodzą one do 1400 złotych za MWh - mówił przewodniczący Stowarzyszenia Producentów Cementu, Krzysztof Kieres. Decyzją Komisji Europejskiej, przemysł cementowy znalazł się na liście branż - mogących ubiegać się o rekompensaty kosztów pośrednich - w tym wynikających z cen prądu. Jak wskazał poseł Andrzej Szejna, jest to światełko w tunelu dla branży, w którą bezpośrednio i dotkliwie uderzają koszty energii. - Słuszne jest wsparcie w każdym możliwym zakresie, jeśli chodzi o utrzymanie konkurencyjności naszego przemysłu i zapewnienie wsparcia, które pozwoli na utrzymanie miejsc pracy i na rozwój tych sektorów, które są dla Polski szczególnie istotne. W tym przypadku, jeżeli chodzi o przemysł cementowy, o takim właśnie sektorze mówimy - podkreślił Paweł Różycki, zastępca dyrektora Departamentu Strategii i Analiz Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

OZE, czysta energia i paliwa alternatywne

Przemysł cementowy działa proaktywnie, inwestując w OZE i dążąc do uzyskiwania czystej energii do zasilania zakładów. - Widzę aktywność branży cementowej, która stara się wyjść naprzeciw. W Ożarowie budują fotowoltaikę, żeby zmniejszyć zużycie energii, Cementownia Nowiny także wchodzi w taką inwestycję, aby obniżyć ceny energii. Tutaj powinno być wsparcie ze strony państwa - komentował poseł Bogusław Sonik. Łączna wartość inwestycji całego sektora przekracza 10 mld zł, a jedną z największych - o wartości ponad 100 mln euro - jest modernizacja, a właściwie budowa nowej Cementowni Małogoszcz.

Cementownie ograniczają także użycie paliw kopalnych w procesie produkcyjnym. Jak zaznaczyła dr inż. Bożena Środa z SPC, zastępują je paliwa alternatywne, co wpisuje się w Gospodarkę Obiegu Zamkniętego. Dzięki rozwojowi tej technologii, Polska jest europejskim liderem ich wykorzystania, a na składowiskach zalega mniej śmieci. Aby wytworzyć ok. 1,8 mln ton paliw alternatywnych, co odpowiada rocznemu zapotrzebowaniu cementowni, zagospodarowywane jest bowiem 10% krajowych odpadów komunalnych. W ten sposób może powstać energia nie tylko dla cementowni, ale także na potrzeby lokalnych samorządów - właśnie takie jest założenie planowanej przez CEMEX Polska Elektrowni Chełm.

Walka o zagospodarowanie CO2

Przemysł cementowy inwestuje w nowoczesne technologie, które pozwolą zagospodarować CO2, a tym samym ograniczyć jego emisję. Technologia CCUS zostanie po raz pierwszy w Polsce zastosowana w Cementowni Górażdże, gdzie powstanie instalacja wykorzystująca technikę wychwytywania CO2 z gazów spalinowych po procesie spalania. Realizacja inwestycji stanowi element europejskiego projektu ACCSESS, koordynowanego przez firmę Sintef Energi AS z Norwegii i skupiającego 18 partnerów przemysłowych oraz organizacji badawczych, a jego łączna wartość wynosi 18 mln euro - z czego 15 mln euro stanowi dofinansowanie w ramach unijnego programu Horyzont 2020. Realizacja projektu rozpoczęła się w maju 2021 r. i jest przewidziana na 48 miesięcy.

Realizowaną przez Lafarge Polska inwestycję w Cementowni Kujawy wesprze natomiast Komisja Europejska w ramach Funduszu Innowacji. Projekt Go4ECOPlanet obejmie stworzenie kompleksowego łańcucha wychwytywania i składowania dwutlenku węgla - począwszy od wychwytywania i skraplania CO₂ w zakładzie, aż po jego składowanie na obszarach morskich. Płynny dwutlenek węgla będzie transportowany pociągami do multimodalnego terminalu w Gdańsku, a następnie statkami na Morze Północne oraz wtłaczany w wyeksploatowane pola naftowe i gazowe.

Dwutlenek węgla mógłby być także przesyłany rurociągami, jednak na przeszkodzie stoją obecne regulacje geologiczne. Jak podkreślił Zbigniew Pilch z SPC, instalacje do wychwytywania CO2 nie będą mogły funkcjonować bez niezbędnej infrastruktury. Obecnie Stowarzyszenie Producentów Cementu we współpracy z Centrum Energetyki Akademii Górniczo-Hutniczej realizuje program badawczy możliwości technicznych wychwytywania CO2 w cementowniach, jego przesyłania, składowania lub wykorzystywania.

Jak pobudzić budownictwo - także mieszkaniowe?

Uczestnicy dyskusji byli zgodni, iż zarówno z perspektywy parlamentarnej, jak i branżowej, widoczne jest spowolnienie w sektorze mieszkaniowym. Mimo ogromnego popytu i niedoboru mieszkań, wielu ludzi nie stać - z różnych względów - na ich zakup, jak i na zaciągnięcie kredytów. Według szacunków firmy JLL, w całym 2023 r. może się rozpocząć budowa maksymalnie 70 tysięcy mieszkań. To prawie o 100 tysięcy mniej niż w 2021 r. Trudna sytuacja mieszkaniowa wpływa także na dzietność. Poseł Andrzej Szejna wskazywał, iż jednym z rozwiązań mógłby być program budowy mieszkań na wynajem, przy zapewnieniu niskich czynszów.

O niepewności w sektorze architektoniczno-budowlanym mówił architekt Marcin Brataniec z pracowni eM4. Wpływ na całą branżę i na zużycie cementu mają również budownictwo infrastrukturalne i inżynieryjne. Ich sytuacja jest bardziej stabilna, ale pojawiają się niepokojące sygnały na temat finansowania inwestycji z funduszy europejskich, w tym z Krajowego Planu Odbudowy. Wykonawcy projektów infrastrukturalnych i drogowych wskazują to jako coraz większe zagrożenie dla przyszłości całego sektora budowlanego. Równie istotna jest waloryzacja kontraktów - zarówno budowlanych, jak i utrzymaniowych.

- Zużycie cementu rzędu 18 mln ton rocznie to wciąż jest wysoki poziom i jeżeli on się utrzyma, nadal możemy mówić o dobrej sytuacji - mówił przewodniczący SPC, Krzysztof Kieres. Prognozy mówią o kilkuprocentowym spadku produkcji cementu w 2022 i 2023 r., jednak należy traktować je szacunkowo. - Branża cementowa jest kołem zamachowym polskiej gospodarki - mówił poseł Paweł Bejda, podkreślając rolę tego sektora i całego krajowego budownictwa w odbudowie Ukrainy.

Materiał wybrany świadomie

Beton ulega rekarbonatyzacji, pochłaniając CO2 w trakcie swojego cyklu życia, co podkreślił Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu przy ONZ. Niskoemisyjne cementy i betony są coraz częściej stosowane na polskich budowach, a cementownie wspierają działania wpisujące się w zrównoważone budownictwo. - Myślę, że to jest bardzo ważne, żeby wspomóc przemysł cementowy w kwestii nauki, która służy procesom wytwarzania cementu, betonu i jego wykorzystania - mówił Marcin Brataniec o potrzebie pracy u podstaw nad ograniczaniem śladu węglowego materiałów budowlanych.

Architekt z pracowni eM4, w portfolio której znajduje się m.in. pawilon „Kamień” w Warszawie czy Park Miejski w Starachowicach, mówił o świadomym wykorzystaniu betonu w swoich realizacjach. Również w województwie świętokrzyskim znajduje się przykład wyjątkowej architektury betonowej, jakim jest Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie. Składa się ono z podzielonych na segmenty betonowych brył, tworzących niepowtarzalną formę przestrzenną o niezwykłym wydźwięku i surowości.

Beton zapewnia podstawowy walor trwałości w całym cyklu życia budynku. Podobnie jest z nawierzchniami betonowymi, których wytrzymałość bez remontów jest liczona w dekadach. Niestety Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad podjęła decyzję o wyborze technologii kluczowych tras - autostrad i dróg ekspresowych - przez ich wykonawców, co jest swoistym ewenementem nawet na skalę światową. Poseł Paweł Bejda zaznaczył, iż w przypadku nawierzchni najważniejsza jest trwałość i powinna zostać przeprowadzona pełna analiza, uwzględniająca cały cykl życia drogi. Kluczowa budowa nie na 5, ale 30, a nawet 40 lat. Poseł Andrzej Szejna dodał, iż parlamentarzyści zamierzają wystąpić w tej sprawie do Ministerstwa Infrastruktury.


Pozostałe aktualności i informacje

Rok wprowadzania innowacji i większego nacisku na zrównoważony rozwój

2024-02-29
- Rok 2023 to również rok wprowadzania innowacji oraz coraz większego nacisku na zrównoważony rozwój. Rozwiązania domieszkowe, mające premierę globalną w połowie 2023, dedykowane do cementów niskoemisyjnych, oparte o najnowszą serię Master Co2re z inteligentnym systemem klastrowym, rewolucjonizują rynek domieszek, pozwalając na wyprodukowanie mieszanki o niskiej zawartości klinkieru, równocześnie łącząc utrzymanie doskonałych właściwości upłynniających, wydłużoną retencję urabialności, wysoką wytrzymałość wczesną i końcową z doskonałą reologią w jednym rozwiązaniu. – mówi Tomasz Klimala, prezes zarządu Master Builders Solutions Polska Sp. z o.o. na łamach BTA, oceniając miniony 2023 rok i prognozując bieżący 2024.

Niestety pojawiły się podmioty, które postanowiły czerpać profity z wojny w Ukrainie oraz sankcji nałożonych na Rosję i Białoruś...

2024-02-29
Roku 2023 na polskim rynku nie możemy niestety zaliczyć do udanych. Niskie zaangażowanie sprzętu na budowach, wynikające ze znacznych opóźnień lub wręcz zaniechań planowanych inwestycji w połączeniu ze stale rosnącymi kosztami prowadzenia działalności spowodowało, że wyniki krajowe w pierwszej połowie roku, a nawet do początków sierpnia, były dalekie od planowanych. Niestety pojawiły się również podmioty, które postanowiły czerpać profity z wojny w Ukrainie i sankcji nałożonych na Rosję oraz Białoruś - komentuje Michał Wrzosek, prezes zarządu PERI Polska, na łamach BTA.

Realizacja technologii CCS/U i import cementu z Ukrainy kluczowymi wyzwaniami dla przemysłu cementowego

2024-02-22
Branża cementowa w Polsce oczekuje wsparcia legislacyjnego w związku w wprowadzaniem technologii CCS/U, czyli wychwytywania, transportu i magazynowania CO2, które są jedyną szansą na zachowanie konkurencyjności przemysłu cementowego. Zagrożeniem dla branży cementowej jest nieuczciwy import cementu z Ukrainy, gdzie producenci nie ponoszą kosztów polityki klimatycznej. 21 lutego 2024 r, w Sejmie, odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Przemysłu Cementowego.

Dzień po dniu odkrywajmy DNI BETONU

2024-02-05
- Beton ma szczególne znaczenie dla obudowy i kreacji pustki w architekturze. Dlatego budujmy pustkę – powiedział dr Marek Początko na zakończenie referatu pt. „Przestrzeń pustki jako motyw współczesnej architektury betonowej”. Jego słowa skomentował prof. Kazimierz Flaga: „Bardzo mnie cieszy, że w architekturze zaczyna obowiązywać zasada, że oprócz tworzenia rzeczywistości fizycznej jeszcze szukamy rzeczywistości transcendentnej, duchowej”. To tylko mały fragment zapisu sesji poświęconej architekturze betonowej, która odbyła się trzeciego dnia XII konferencji DNI BETONU. Zachęcamy Państwa do oglądania, słuchania i odkrywania - dzień po dniu - DNI BETONU, konferencji która jest prawdziwą skarbnicą wiedzy!

Kurs Technologia Betonu – edycja wiosna 2024

2024-01-15
Kurs adresowany jest do projektantów, architektów, inspektorów nadzoru budowlanego, pracowników laboratoriów materiałów budowlanych, technologów, dyrektorów i kierowników kontraktów, wykonawców, doradców technicznych, kierowników wytwórni betonu, handlowców, producentów betonu towarowego, kostki brukowej, prefabrykatów betonowych, chemii budowlanej, materiałów budowlanych, pracowników firm: budowlanych, wykonawczych, remontowych i projektowych, a także dla wszystkich którzy pragną pogłębić swoją wiedzę na temat betonu.